ค่า AST/ALT สูงหมายความว่าอะไร ต้องตรวจเพิ่มไหม

ค่าแต่ละตัวบอกอะไร

AST และ ALT เป็นเอ็นไซม์ที่อยู่ในเซลล์ตับ เมื่อเซลล์ตับอักเสบหรือถูกทำลาย ค่าเหล่านี้จะรั่วออกมาในเลือด ALT มีความจำเพาะกับตับมากกว่า ขณะที่ AST พบได้ในกล้ามเนื้อด้วยจึงอาจสูงจากการออกกำลังกายหนักหรือการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อ

ส่วน ALP และ GGT เกี่ยวข้องกับทางเดินน้ำดีมากกว่า มักสูงขึ้นในภาวะน้ำดีคั่ง นอกจากนี้ GGT ยังไวต่อแอลกอฮอล์และยาบางชนิดเป็นพิเศษ

สาเหตุที่พบบ่อยของค่าตับสูง

สาเหตุที่พบบ่อยในคนไทย ได้แก่ โรคตับคั่งไขมันที่สัมพันธ์กับน้ำหนักและเมตาบอลิก การดื่มแอลกอฮอล์ การใช้ยาหรืออาหารเสริมบางชนิด และการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ

• ตับคั่งไขมันในผู้ที่มีน้ำหนักเกิน เบาหวาน หรือไขมันในเลือดสูง
• การดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ (มักพบ GGT สูงร่วมด้วย)
• ยาและอาหารเสริมบางชนิด รวมถึงยาสมุนไพรบางตัว
• ไวรัสตับอักเสบ บี หรือ ซี
• การออกกำลังกายหักโหมก่อนวันตรวจ ซึ่งทำให้ AST สูงได้ชั่วคราว

แพทย์ประเมินอย่างไร

แพทย์จะดูค่าที่สูงขึ้นร่วมกับประวัติ น้ำหนัก โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และสัดส่วนระหว่าง AST กับ ALT รวมถึงค่าบิลิรูบินและอัลบูมิน เพื่อประเมินว่าตับทำงานได้ปกติหรือไม่

หากค่าสูงเล็กน้อย แนวทางที่พบบ่อยคือการทบทวนยา งดแอลกอฮอล์ ลดน้ำหนัก และตรวจซ้ำในอีก 1-6 เดือนตามดุลยพินิจของแพทย์ หากค่าสูงมากหรือสูงต่อเนื่อง อาจตรวจเพิ่มเติม เช่น อัลตราซาวนด์ช่องท้องหรือตรวจไวรัสตับอักเสบ

สิ่งที่ทำได้ด้วยตนเอง

ลดน้ำหนักและดูแลอาหาร ลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หลีกเลี่ยงยาหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ไม่จำเป็น และควบคุมน้ำตาลและไขมันในเลือด จะช่วยให้ค่าตับดีขึ้นได้ในหลายกรณี

ควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสมุนไพรที่รับประทาน เพราะหลายชนิดมีผลต่อตับและไม่ควรรับต่อเมื่อค่าตับสูงโดยไม่ทราบสาเหตุ